{"id":712,"date":"2021-10-30T14:09:46","date_gmt":"2021-10-30T14:09:46","guid":{"rendered":"https:\/\/shermola.net\/ku\/?p=712"},"modified":"2021-10-30T14:16:06","modified_gmt":"2021-10-30T14:16:06","slug":"diroka-rastiya-ziman-u-canda-kurdi-abdullah-ocalan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shermola.net\/ku\/?p=712","title":{"rendered":"D\u00eeroka rastiya ziman \u00fb \u00e7anda Kurd\u00ee &#8211;  Abdullah Ocalan"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Wexta ku em Kurdan \u00fb kom\u00ean din weke hindekayiyan bi nav dikin \u00fb Kurdistan\u00ea j\u00ee weke welat destn\u00ee\u015fan dikin, b\u00eaguman bi v\u00ea yek\u00ea re hindek zehmet\u00ee derdikevin hol\u00ea. Li erdn\u00eegariya Rojhilata nav\u00een t\u00eageha welat bi gelek away\u00ean ciyawaz t\u00ea destn\u00ee\u015fankirin. Eger em ji serdema nav\u00een dest p\u00ea bikin, p\u00eanasey\u00ean welat \u00ean li ser h\u00eem\u00ea ol\u00ee z\u00eadetir in; weke Diyar\u00ea misilmanan, Diyar\u00ea Kafiran. Li gor qewm \u00fb etn\u00ees\u00eetey\u00ea j\u00ee cih\u00eab\u00fbn hatine kirin, l\u00ea s\u00eenor\u00ean w\u00ea z\u00eade zelal n\u00eenin. Dema s\u00eenor\u00ean komeke etn\u00eek \u00fb qewm were pirs\u00een, bersiv\u00ean werin day\u00een \u00a0j\u00ee ne zelal in. Bi gi\u015ft\u00ee cih \u00fb war\u00ean mayin\u00ea y\u00ean e\u015f\u00eer \u00fb qewman t\u00eane diyarkirin. Li gor p\u00eakhatineke siyas\u00ee n\u00eenin. P\u00eakhatin\u00ean siyas\u00ee z\u00eadetir bingeh\u00ea wan bajar in. lewre erdn\u00eegariya wan a l\u00ea bi bandor j\u00ee bajar in. Cih \u00fb war\u00ean e\u015f\u00eeran j\u00ee zivistan \u00fb hav\u00eenan diguherin. S\u00eenor\u00ean Ereb, Tirk, Kurd, Fars \u00fb qewm\u00ean h\u00een di ast\u00ean j\u00ear de li gor \u00e7and \u00fb ziman\u00ean diaxivin, t\u00eane destn\u00ee\u015fankirin.<\/p>\n<p>Di bingeh\u00ea t\u00eageha Kurdistan\u00ea de peyva \u201cKur\u201d radize \u00fb ev peyv bi koka xwe Sumer\u00ee ye. Di ziman\u00ea Sumer\u00ee de Kur t\u00ea wateya \u00e7iya yan j\u00ee koh. Da\u00e7eka \u201ct\u00ee\u201d j\u00ee a\u00eediyet\u00ea \u00eefade dike. Bi v\u00ee away\u00ee gotina Kurt\u00ee t\u00ea wateya qewm\u00ea \u00e7iyay\u00ee. Em ji BZ dikarin heta 3000 salan pa\u015f ve bi\u00e7in. Em li wir dib\u00eenin ku hindek nav\u00ean din j\u00ee hatine bikaran\u00een. BZ di sal\u00ean 1000\u2019an de c\u00eeran\u00ean wan \u00ean Ba\u015f\u00fbr Luwiyan ji her\u00eama Kurdistan\u00ea re bi wateya \u201cwelat\u00ea gundan\u201d peyva Gondwana bi kar an\u00eene. Gond di ziman\u00ea Kurd\u00ee de h\u00eena j\u00ee weke gund t\u00ea bikaran\u00een. Di dema serdestiya Asuriyan de peyva Na\u00eer\u00ee bi wateya xelk\u00ea \u00e7em dihat xebitandin \u00fb heta em dizanin ku di navbera D\u00eecle-Z\u00ea de Federasyona Na\u00eer\u00ee hatiye avakirin. Ji be\u015fa w\u00ea ya dorfireh re peyva welat\u00ea Med, Mada\u00een, Maden hatiye bikaran\u00een. Di dem\u00ean serdestiya Asuriyan de BZ di navbera sal\u00ean 1300-1600\u2019\u00ee de em dib\u00eenin ev peyv \u00fb nav bi awayek\u00ee berfireh hatine bikaran\u00een. Em peyva Urartu j\u00ee dikarin bi heman anal\u00eez\u00ea bib\u00eajin ku Urartu t\u00ea wateya cih\u00ea bilind, welat\u00ea bilind \u00fb welat\u00ea zozanan. Ji ber ku Sumer li Mezopotamya J\u00ear diman tim\u00ee nav\u00ean bilindahiy\u00ea \u00eefade dikin, li zozan\u00ean Kurdistan\u00ea kirine. Peyva H\u00fbr\u00ee j\u00ee bi ihtimaleke mezin ji heman \u00e7avkaniy\u00ea t\u00ea. T\u00ea wateya xelk\u00ea welat\u00ea bilind. Yan\u00ee d\u00eesa bi wateya qewm\u00ea \u00e7iy\u00ea ye. Komagene bi koka xwe bi navkirineke Helen\u00ee ye. Qraliyeta Komagene BZ li derdora 250 \u00fb PZ sala 100\u2019\u00ee li Sems\u00fbra \u00eero jiyaye. Peyva kom h\u00een j\u00ee ji bo kom\u00ean n\u00eev-ko\u00e7er \u00fb cih \u00fb war\u00ean wan bi wateya zom t\u00ea bikaran\u00een. Peyva \u201cgen\u201d j\u00ee bi wateya n\u00eejad, qeb\u00eele \u00fb e\u015f\u00eere t\u00ea. Komagene t\u00ea wateya diyar\u00ea e\u015f\u00eer\u00ean n\u00eev-ko\u00e7er.<\/p>\n<p>Di serdema nav\u00een de, di dema seretay\u00ee ya Siltan\u00ean Ereb de peyva \u201cbeled- El Ekrad\u201d bi wateya her\u00eama Kurdan t\u00ea bikaran\u00een. Siltan\u00ean Sel\u00e7uqiyan ku bi Fars\u00ee dipeyiv\u00een, bi wateya \u00eero b\u00fb diyar\u00ea Kurdan peyva Kurdistan\u00ea bi awayek\u00ee ferm\u00ee yekem car weke xwediy\u00ea dewlet\u00ea bi kar an\u00een. Pi\u015ftre Siltan\u00ean Osmaniyan, nemaze bi dema Siltan Yawuz Sel\u00eem re peyva hikumet\u00ean Kurdistan\u00ea \u00fb eyalet\u00ean Kurdistan\u00ea pir t\u00ea bikaran\u00een. Bi zagonameya \u00e7olteran a di sala 1848 \u00fb 1867\u2019an de eyalet\u00ean Kurdistan\u00ea ferm\u00ee t\u00ean avakirin. Di serdema me\u015frutiyet\u00ea de meb\u00fbstiy\u00ean Kurdistan\u00ea t\u00eane damezirandin. Mistefa Kemal di sal\u00ean 1920\u2019an de gelek daxuyan\u00ee \u00fb ferman\u00ean naveroka wan Kurd \u00fb Kurdistan dane. Pol\u00eet\u00eekaya \u00eenkar\u00ea bi awayek\u00ee ferm\u00ee z\u00eadetir, pi\u015ft\u00ee tepisandina serhildana bi pol\u00eet\u00eekay\u00ean as\u00eem\u00eelasyon\u00ea ve p\u00ea\u015f ketiye. Bi nameya welat\u00ea Kurd \u00fb Kurdan, Kurdistan, belk\u00ee j\u00ee weke welat \u00fb xaka her\u00ee kevin \u00ea d\u00eerok\u00ea ye, xwed\u00ee cihek\u00ee ciyawaz e. Ji bo nav\u00ea w\u00ea were hildan. L\u00ea em wexta ber bi roja me ya \u00eero ve t\u00ean, ji wateya siyas\u00ee w\u00eadetir bi wateya jeo-\u00e7and t\u00ea bikaran\u00een. Bi biryandina ji bo damezrandina welat\u00ea federal ya Kurdistana Iraq\u00ea, \u00ead\u00ee peyva Kurdistan\u00ea d\u00ea bi wateya siyas\u00ee j\u00ee pir caran derbikeve p\u00ea\u015fber\u00ee me. Ya gir\u00eengtir, bi b\u00fbyer\u00ean siyas\u00ee y\u00ean PKK re r\u00ea li ber wan vekiriye, Kurdistan ji peyvek\u00ea w\u00eadetir weke t\u00eageheke siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee di qada navnetew\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee de bi awayek\u00ee berfireh hatiye naskirin.<\/p>\n<p>Ravekirin \u00fb ter\u00eefeke civaka Kurd h\u00eena h\u00easantir e. Gel\u00ea Kurd \u00fb xwed\u00eekirin heywanan, cotkar\u00ee \u00fb \u00e7iya heman ti\u015ft in. bajarvan\u00ee weke t\u00eageh ji Kurdan d\u00fbr e. Belk\u00ee j\u00ee gundit\u00ee di d\u00eerok\u00ea de rastiyeke civak\u00ee ye ku p\u00ea\u015fiy\u00ean Kurdan p\u00eak an\u00eene. Kurd \u00e7end\u00ee gund\u00ee \u00fb ko\u00e7er bin, ew ewqas\u00ee j\u00ee ji bajarvaniy\u00ea d\u00fbr in. Komagene pir ba\u015f rave dike ku n\u00eev-gund\u00eet\u00ee n\u00eev-ko\u00e7ert\u00ee n\u00eezama tevger\u00ea \u00fb cih \u00fb war\u00ea hezar salan a Kurdan e. Bajar\u00ean wan j\u00ee z\u00eadetir, dagirkeran ava \u00fb tije kirine, l\u00ea ev yek nay\u00ea w\u00ea watey\u00ea ku Kurdan bajar ava nekirine \u00fb neb\u00fbne xwediy\u00ean \u015faristaniyan. Di ser\u00ee de dewlet\u00ean Urartu, Med \u00fb M\u00eetan, t\u00ea zan\u00een ku b\u00fbne xwed\u00ee gelek bajar \u00fb \u015faristaniyan. Di serdema nav\u00een de t\u00eara xwe bajar \u00fb hikumet\u00ean eyaletan avakirine. L\u00ea ji ber ku dewlet \u00fb hikumdar\u00ean ku avakirine, temendir\u00eaj neb\u00fbne, bajar z\u00eadetir b\u00fbne biryargeh\u00ean h\u00eaz\u00ean dagirker \u00fb ji civak\u00ean hawirdor\u00ea p\u00eak hatine. Di serdema seretay\u00ee de Sumer, As\u00fbr, Aram\u00ee, Pers \u00fb Helen bandora muhra xwe li ser berhem\u00ean \u00e7and\u00ee \u00fb niv\u00eesk\u00ee dix\u00eenin. L\u00ea di serdema nav\u00een de ziman \u00fb \u00e7anda Faris\u00ee \u00fb Ereb\u00ee \u015fop\u00ean xwe hi\u015ftine. Gelek rew\u015fenb\u00eer, dewletdar \u00fb fermandar\u00ee bi v\u00ee ziman \u00fb \u00e7anda c\u00eeran ve rol l\u00eay\u00eestine. Tev\u00ee ku \u00e7and \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee h\u00eem \u00fb kokeke w\u00ee ya kevnare heye j\u00ee bi sedema ku k\u00eam b\u00fbye ziman\u00ea niv\u00ees\u00ea \u00fb neb\u00fbye ziman\u00ea dewlet\u00ea, nekariye belgeyan li \u015f\u00fbn xwe bih\u00eale \u00fb bi p\u00ea\u015f bikeve. D\u00eesa j\u00ee \u00e7anda Kurd\u00ee bi riy\u00ean cuda, bi heb\u00fbna xwe ya etn\u00eek a dij\u00ee \u00fb berhem\u00ean d\u00eerok\u00ee heta roja me ya \u00eero t\u00ea. \u00c7and \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee, bi ihtimaleke xurt ku \u2013gelek arkolog v\u00ea d\u00eetin\u00ea rave dikin- weke \u00e7and \u00fb ziman\u00ea yekem\u00een \u015fore\u015fa neolot\u00eek\u00ea li quntara \u00e7iyay\u00ean Zagros-Toros daye destp\u00eakirin. Bi dem\u00ea re bingeh\u00ea hem\u00fb \u00e7and \u00fb ziman\u00ean koka wan Hint-Ewrupay\u00ee ye, p\u00eak aniye. T\u00ea texm\u00eenkirin ku, BZ ji sal\u00ean 9000\u2019an p\u00ea ve ne bi f\u00eez\u00eek\u00ee, l\u00ea bi awayek\u00ee \u00e7and\u00ee li erdn\u00eegariya Hint-Ewr\u00fbpay\u00ea belav b\u00fbye. Em p\u00eakhatin\u00ean w\u00ea bi xwe j\u00ee BZ 15.000-10.000\u2019an bi ihtimaleke mezin, bi derketina ji \u00e7arem\u00een serdema qe\u015fay\u00ee (BZ 20.000-15.000) weke ziman \u00fb \u00e7anda her\u00ee otoktan \u2013xwecih- p\u00eak hatiye. Etn\u00ees\u00eeteya Kurd\u00ee BZ bi sal\u00ean 6.000\u2019an de \u00ead\u00ee pir cihewaz dike. Em li ser dika d\u00eerok\u00ea yekem car wan bi nav\u00ea Huriyan (BZ 3000-2000) dib\u00eenin. Sumer\u00ee li ser daristan \u00fb maden\u00ean xwe, nif\u015f\u00ean Huriyan j\u00ee bi dewlemendiya xwe ya \u015faristaniy\u00ea bi hezar\u00ean salan bi t\u00eako\u015f\u00eeneke e\u015f\u00eer-parastin\u00ea li ber hev dane. Ev diyalekt\u00eeka d\u00eerok\u00ee bi Bab\u00eel, Asur, H\u00eet\u00eet, \u00cesk\u00eet, Pers \u00fb Helenan re dewam dike. Belk\u00ee j\u00ee tu qewm \u00fb nif\u015f bi qas\u00ee Kurdan di e\u015f\u00eer\u00ean beramber \u00ean ko\u00e7er \u00fb bicihb\u00fby\u00een\u00ea de cih negirtine. Ji bo \u015faristaniya Sumeran bigih\u00ea, H\u00eet\u00eet, Luw\u00ee, \u00ceon \u00fb Persan rola Hur\u00ee \u00fb Medan diyarker e. Ji ber v\u00ea rastiy\u00ea, ku gel\u00ean behsa wan t\u00ea kirin, n\u00eaz-d\u00fbr ji koma ziman\u00ean Hint-Ewr\u00fbp\u00ee ne.<\/p>\n<p>Di d\u00eeroka Heredot de pir e\u015fkere t\u00ea d\u00eetin ku ziman \u00fb \u00e7andan bandora xwe li Helenan kirine, \u00e7avkaniy\u00ean w\u00ee Med\u00ee ne. Helen\u00ee BZ hetan\u00ee sal\u00ean 900-400\u2019an pir z\u00eade di bin bandora Medya de jiyane. Gelek h\u00eaman\u00ean \u00e7and\u00ee y\u00ean mad\u00ee \u00fb manew\u00ee di v\u00ea serdem\u00ea de ji \u00e7avkaniy\u00ean Urartu, Med, Persan wergirtine \u00fb bi senteza xwe ve dewlemend kirine. T\u00ea texm\u00eenkirin ku p\u00ea\u015fiy\u00ean Kurdan Hur\u00ee (BZ 2500-1500) d\u00eesa M\u00eetaniyan bi koka xwe Hur\u00ee (1500-1250) Na\u00eer\u00ee (BZ 1200-900) Urartuy\u00ee (BZ 900-600) Med\u00ee (BZ 700- 550) di van deman de bi konfederasyon\u00ean e\u015f\u00eer \u00fb qraliyetan ve jiyane. Civaka Kurdan a di van deman de hiyerar\u015f\u00eek e \u00fb derbas\u00ee dewlet\u00ea dibe. Mirov \u00e7av did\u00eare ku n\u00eezamek\u00ee xurt \u00ea bavikan\u00ee dan\u00eene. Ji ber ku di serdema neolot\u00eek a cotkariy\u00ea de jin h\u00eena \u00e7alak e. Di civaka Kurdan de jin xwed\u00ee giran\u00ee ye. \u0130htimaleke xurte ku jin\u00ea ev h\u00eaza xwe demeke dir\u00eaj bi kar aniye. Bingeh\u00ea w\u00ea \u015fore\u015fa cotkariy\u00ea ye. H\u00eaman\u00ean m\u00eab\u00fbn\u00ea y\u00ean di ziman de \u00fb kulta xwedewendiy\u00ea de star\u00ea belge y\u00ean ku heq\u00eeqet\u00ea pi\u015ftrast dikin.<\/p>\n<p>Zerd\u00fb\u015ft\u00ee BZ bi sal\u00ean 700-550\u2019\u00ee de weke \u015fore\u015feke z\u00eehniyeta Kurdan p\u00ea\u015f ketiye. Z\u00eehniyeta Zerd\u00fb\u015ft xwe disp\u00eare cotkariy\u00ea; ji heywanan pir hez dike, li ser h\u00eem\u00ea wekheviya jin \u00fb m\u00ear e, weke t\u00eagihi\u015ftineke exlaq\u00ee ya azad e. Ev \u00e7andek e, him bi cihoka Persan ve diherike Rojhilat him j\u00ee bi cihoka Heleniyan ve diherike \u015faristaniya Rojava \u00fb bandoreke xurt li wan dike. Li ser xeta \u00e7anda Rojava-Rojhilat ji hev dibe. Bandoreke xurt li ser herduyan j\u00ee dike \u00fb di te\u015fegirtina \u015faristaniy\u00ea de her\u00ee k\u00eam bi qas\u00ee Musev\u00eet\u00ee \u00fb \u00cesev\u00eetiy\u00ea rola civakb\u00fbn\u00ea l\u00eestiye. \u015earistaniya Persan, a rast\u00een \u015faristaneke ku Medan avakiriye \u00fb \u015faristaniyeke Med-Persan e \u00fb tev\u00ee nif\u015f\u00ean Persan dewam kiriye. Di d\u00eeroka Heredot de ev rast\u00ee pir e\u015fkere diyar dike. Ji ser\u00ee hetan\u00ee dawiy\u00ea etn\u00eeka duyem\u00een e, hevpar\u00ea \u00eemperatoriy\u00ea ye. Di dema Sasaniyan de j\u00ee heman rew\u015f didome. Di heman \u015faristaniya \u00ceran\u00ea de heke mirov rola Kurdan di r\u00eaza duyem\u00een de neb\u00eene, w\u00ea helwesteke real\u00eest be.<\/p>\n<p>P\u00ea\u015fiy\u00ean Kurdan di serdema seretay\u00ee de n\u00eezama baviktiy\u00ea pir xurt dij\u00een. L\u00ea cih\u00eab\u00fbna \u00e7\u00eenayetiy\u00ea k\u00fbrah\u00ee ne jiyane. Tev\u00ee ku hiyerar\u015fiya wan xurt b\u00fb, ciheb\u00fbna \u00e7\u00eenan qels b\u00fb, ev yek j\u00ee bandora e\u015f\u00eer\u00ee ya ko\u00e7eriya li ser \u00e7iya ye. Kom\u00ean e\u015f\u00eer \u2013qeb\u00eeley\u00ean weke kom\u00ean xizman di nava xwe de keys \u00fb firsend\u00ea nadin p\u00ea\u015fketin\u00ean koletiy\u00ea. Jixwe kolet\u00ee z\u00eadetir berhemeke bajarvaniy\u00ea ye. Di civaka Kurdan de h\u00eaman\u00ean folklor\u00eek z\u00eadetir destanwar\u00ee ne. Ji ber ku destan bi giran\u00ee qehremaniyan t\u00eene ziman, bi ihtimaleke mezin ji serdema hiyerar\u015f\u00eek mane. Kok\u00ean awaz\u00ean di destan\u00ean Mem \u00fb Z\u00een, Mem\u00ea Alan \u00fb Dewre\u015f\u00ea Evd\u00ee de hetan\u00ee bi muz\u00eeka Sumeran di\u00e7in. D\u00eesa ihtimaleke mezin e, bi cihoka Sumeran ji nif\u015f\u00ean Huriyan BZ di sal\u00ean 4000\u2019an de digih\u00ea me \u00fb afir\u00ean\u00eariyeke wan e. N\u00eezama Muz\u00eek \u00fb l\u00eestik\u00ean Kurdan, li Rojhilatanav\u00een \u00e7anda her\u00ee z\u00eade gurr \u00fb xwed\u00ee nirx\u00ean h\u00fbner\u00ee ye. Mirov heb\u00fbna d\u00eerok\u00ee ya Kurdan her\u00ee z\u00eade dikare di muz\u00eek \u00fb govenda wan de bib\u00eene. D\u00eesa mirov bi heman away\u00ee dikare bi \u00e7avd\u00eariya li sekna jin\u00ea, di kinc, lixwekirin \u00fb \u015f\u00eawaz\u00ea w\u00ea de, di tenikiya r\u00fbn\u00ee\u015ftin \u00fb rab\u00fbna w\u00ea de bib\u00eene. Esaleta nif\u015f\u00ean Kurd \u00e7avkaniya wan serdema seretay\u00ee ye. Xwezaya tune de, \u00e7iya, berxwedana li dij\u00ee dagirkeriy\u00ea, domdar \u00fb b\u00earihm d\u00eerokeke demdir\u00eaj di p\u00eakhatina v\u00ea esalet\u00ea de xwed\u00ee roleke bingeh\u00een e.<\/p>\n<p>Em difikirin ku bi ketina serdema nav\u00een re dema Helen\u00ea \u015fop hi\u015ftine. BZ di sal\u00ean 300\u2019an de Abgara navenda wan Urfa, Komagene navenda xwe Sems\u00fbr, Samosat \u00fb milkiyeta Palm\u00eera ya li Suriy\u00ea xwediy\u00ea heman taybetiyan e \u00fb di bin tes\u00eer\u00ean xurt \u00ea Helenan de ne. Ya rast\u00een, di d\u00eerok\u00ea de yekem\u00een m\u00eenak\u00ean her\u00ee delal \u00ean senteza Rojhilat \u2013 Rojava p\u00eak an\u00eene. Ev \u015faristaniy\u00ean ku heta fetha Romay\u00ea dewam kirin \u2013her\u00ee daw\u00ee ketina Palm\u00eera BZ di 269\u2019an de ye- qonaxa her\u00ee gir\u00eeng a p\u00ea\u015fketina li her\u00eam\u00ea tems\u00eel dikin. Berhem\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean li Palm\u00eera, Nemr\u00fbt \u00fb Urfay\u00ea ji w\u00ea dem\u00ea ve mane. Ev \u015faristan\u00ee tek\u00eeliyeke wan a z\u00eade bi Kurdan re heye. Di w\u00ea dem\u00ea de em dib\u00eenin ku du ziman Aram\u00ee \u00fb Helen\u00ee weke hevrik\u00ean hev derbikevin p\u00ea\u015f. Li hember\u00ee van \u015faristaniy\u00ean serdest \u00ean z\u00eadetir bi bazirganiy\u00ea re mij\u00fbl dibin, Kurd j\u00ee z\u00eadetir bi cotkar\u00ee, ko\u00e7eriy\u00ea ve hawirdora xwe ava dikin. Berhem\u00ean v\u00ea yek\u00ea n\u00eezama hetan\u00ee roja me ya \u00eero dewam dikin heye. Xer\u00eebtiya navend\u00ean bajar \u00fb Kurd\u00eetiya gund \u00fb ko\u00e7ertiy\u00ea m\u00eena dual\u00eeteyeke diyalekt\u00eek\u00ee ne.<\/p>\n<p>PZ di ser\u00ea sedsala 3. de \u00eemperatoriya Sasan\u00ee derket hol\u00ea \u00fb di nava w\u00ea de j\u00ee giraniya Kurdan neguher\u00ee. Zerd\u00fb\u015ft\u00ee bingeh\u00ea \u00eedeoloj\u00eek b\u00fb. Xwe spartib\u00fbne, n\u00fbb\u00fbna w\u00ea ew e, PZ di sal\u00ean 210-276\u2019an de Man\u00ee dike p\u00eaxember, ji hem\u00fb d\u00eenan Man\u00ee dixwaze sentezek\u00ea biafr\u00eene \u00fb p\u00ea zihniyeta bingeh\u00een a \u00eemperatoriya Sasan\u00ee \u00fb Romay\u00ea bih\u00fbne. Her wiha p\u00ea re a\u015ft\u00ee \u00fb ronesansek\u00ea p\u00eak b\u00eene. L\u00ea li xezeba rah\u00eeb\u00ean Zerd\u00fb\u015ft\u00ee y\u00ean mihafazakar diqelibe \u00fb t\u00ea ku\u015ftin. D\u00eesa weke xeteke xurt a zihniyet\u00ea heta roja me ya \u00eero \u015fopa xwe hi\u015ftiye. Belavb\u00fbna Xiristiyaniy\u00ea j\u00ee rast\u00ee v\u00ea dem\u00ea t\u00ea. Nemaze di ser\u00ee de Urfa \u00fb Nis\u00eab\u00een\u00ea re \u2013Niz\u00eeb\u00ees- weke navend\u00ean xurt \u00ean Xiristaniy\u00ea bandor\u00ea li ser Kurdan dike. Hindek cih dibin Xiristiyan, l\u00ea heb\u00fbna Zerd\u00fb\u015ftiy\u00ea li cem Sasaniyan serkeftinek e. Tam a Xiristaniy\u00ea asteng dike.<\/p>\n<p>Em dikarin texm\u00een bikin ku avahiy\u00ean feodal\u00eezm\u00ea li cem Kurdan di dema Sasaniyan de (PZ 216-652) p\u00ea\u015f ketine. Mirov dikare Man\u00eetiy\u00ea weke \u00ceslama z\u00fb hatiye, binirx\u00eene. Man\u00ee bi xwe Hz. Muhemed z\u00fb hatiye dinyay\u00ea ye. L\u00ea bandora \u015fer\u00ean dijwar bi navbera \u00eemperatoriya Sasan\u00ee \u00fb Romay\u00ea de nemaze li ser xeta Amed, Nis\u00eab\u00een\u00ea bi salan dewam dike. Berovaj\u00ee dema Helen\u00eest\u00eek civak r\u00fby\u00ea p\u00ea\u015fketina rihetiy\u00ea nab\u00eene. Di navbera Xiristiyaniy\u00ea \u00fb Zerd\u00fb\u015ftiy\u00ea de hevriyek b\u00fbye. Nestur\u00eet\u00ee ekolek e Xir\u00eestiyaniy\u00ea ye, di bin bandora Sasaniyan de weke navrikek tevgeriyaye. Xir\u00eestiyan\u00ee nasnameya Suryantiy\u00ea werdigre, bi v\u00ee away\u00ee di v\u00ea dem\u00ea de t\u00eara xwe bi liv \u00fb tebat dibin. Nexasim gelek xebat\u00ean q\u00eemeta wan a ar\u015f\u00eev\u00ea heye kirine. Di belavb\u00fbna \u00cesewiyet\u00ea de ji Gr\u00eakan z\u00eadetir rol l\u00eestine. Gelek ps\u00eekopos perwerde kirine \u00fb gihandine. Texm\u00een t\u00ea kirin ku, w\u00eajeyeke xurt derxistine. Li Urfa, Nis\u00eab\u00een \u00fb S\u00eart\u00ea akedemiy\u00ean p\u00ea\u015fket\u00ee avakirine. Di avakirina navenda zanist\u00ea ya gund\u00ee, \u015eahp\u00fbra Sasaniyan para wan li ber \u00e7av e. Ziman\u00ea Aram\u00ee weke ziman\u00ea hevpar bandora xwe dewam dike. Gr\u00eak\u00ee ber bi Rojava qada B\u00eezansan ve di\u00e7e. Aram\u00ee li Rojhilat dibe ziman\u00ea serdest \u00ea bazirgan\u00ee, w\u00eaje \u00fb ol\u00ea.<\/p>\n<p>Em dikarin texm\u00een bikin ku Kurd di v\u00ea dem\u00ea de (PZ 250-650) kevne\u015fopiy\u00ean xwe y\u00ean feodal p\u00ea\u015f de birine \u00fb di v\u00ee war\u00ee de civak\u00ea xwe veguhertiye. P\u00ea\u015fketina feodal\u00eezm\u00ea cih\u00eab\u00fbna di avahiya etn\u00eek\u00ee de j\u00ee n\u00ee\u015fan dide. Di civaka Kurdan de tay\u00ean feodaliy\u00ea her ku di\u00e7e xurtir dibin. Di serdema p\u00ea\u015fketina \u015faristaniya feodal\u00eezm\u00ea de \u015fore\u015fa \u00eeslam\u00ea dikeve rojev\u00ea. Ya esas, \u00eeslamiyet t\u00eak\u00eeliy\u00ean t\u00fbnd \u00ean koletiy\u00ea \u00fb tay\u00ean etn\u00eek \u00ean li p\u00ea\u015fiya p\u00ea\u015fketin\u00ea kelem in. Li ser h\u00eem\u00ea bajarb\u00fbn\u00ea vediguher\u00eene \u00fb n\u00eezameke h\u00eena p\u00ea\u015fket\u00ee, civaka feodal li ser bingeh\u00ea \u015fore\u015fa z\u00eehniyet\u00ea \u00fb \u00eedeoloj\u00eek ava dike. Ya li Ewr\u00fbpa, Hind \u00fb \u00c7\u00een\u00ea bi tekamuliyet \u00fb beridandin\u00ea p\u00eak t\u00ea, li vir bi r\u00eaya \u015fore\u015fan ve diqewime. \u00ceslamiyet di \u015faristaniya Rojhilata nav\u00een de \u015fore\u015fa her\u00ee mezin e. Hema hetan\u00ee sedsala 12. di p\u00ea\u015fketina civaka feodal de rola avakirina pol\u00eet\u00eeka \u00fb \u00eedeoloj\u00eek dil\u00eeze.<\/p>\n<p>Bi hilwe\u015fandina Sasaniyan re (PZ 650) \u00eeslamiyet di nava Kurdan de j\u00ee bi lez belav dibe. Ar\u00eestokrasiyeteke feodal diafr\u00eene. H\u00eaz\u00ean dewletpar\u00eaz \u00fb hiyerar\u015f\u00eek \u00ean Kurd di bin bandora Erebkirineke xurt de vediguherin\u00een \u00fb di v\u00ea dem\u00ea de dibin yek \u00fb ji kom\u00ean her\u00ee xurt \u00ean siyas\u00ee \u00fb civak\u00ee ne. Bi xanedaniya Ey\u00fbbiyan a Kurd (PZ 1175- 1250) xanedaniya her\u00ee xurt a siyas\u00ee \u00a0ku li Rojhilata nav\u00een p\u00eak hatiye. Di nava Kurdan de j\u00ee t\u00eara xwe bi tes\u00eer b\u00fbne. Li aliy\u00ea din, Siltaniya Sel\u00e7\u00fbqiya ya ji Ebasiyan PZ di sal\u00ean 1055\u2019an de \u00eemperator\u00ee wergirt, bi Kurdan re jiyaye. H\u00eena j\u00ee m\u00eena Kerk\u00fbk\u00ea ev jiyana hevpar b\u00ea\u015fer derbas b\u00fbye. Dewlet\u00ean feodal \u00ean bi koka xwe Kurd m\u00eena \u015eedad\u00ee, Kur\u00ea Bubeyhan \u00fb Merwan\u00ee (PZ 990-1090) p\u00ea\u015fketine. Her wiha gelek Begit\u00ee \u00fb hik\u00fbmet\u00ean Kurd hatine damezrandin. Kur\u00ean \u015eerefxan \u00ean navenda Wan, B\u00eadl\u00ees b\u00fb, begitiya her\u00ee demdir\u00eaj ava kirine. V\u00ea begitiy\u00ea hetan\u00ee dema Siltan Qanun\u00ee Sil\u00eaman heb\u00fbna xwe domandiye. Taybetiy\u00ean civaka feodal r\u00ea li ber veguhertineke gir\u00eeng a z\u00eehniyeta civaka Kurd vekirine. \u015eop \u00fb bermahiy\u00ean Zerdu\u015ftiy\u00ea ji bil\u00ee li cem Zerdu\u015ftiyan \u2013\u00caz\u00eediyan- tune b\u00fbne. Bi ihtimaleke mezin ev guher\u00een bi p\u00ea\u015fketina hevkar\u00ean Kurd de xwed\u00ee roleke dij\u015fore\u015f\u00ea ye.<\/p>\n<p>Li bajar\u00ean ku dibin Misilman, ziman\u00ea Ereb\u00ee xwed\u00ee bandor e, l\u00ea d\u00eesa j\u00ee di \u00e7and \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee de pa\u015fketin n\u00eene. Yekem\u00een tomarkirin\u00ean destanan bi awayek\u00ee niv\u00eesk\u00ee weke Ehmed\u00ea Xan\u00ee di v\u00ea dem\u00ea de derketine rast\u00ea. \u00c7anda bi islam\u00ea nuximandiye, m\u00eena li cem her koma etn\u00eek hatiye d\u00eetin, li cem Kurdan j\u00ee pir k\u00fbr reh\u00ean xwe berdane. Tev\u00ee v\u00ea yek\u00ea li Ba\u015fur\u00ea Kurdistan\u00ea bi e\u015f\u00eer\u00ean Ereban re \u2013nemaze \u015eemaran re hetan\u00ee roja me ya \u00eero- \u015fer tim\u00ee dewam kiriye. Destana Derw\u00ea\u015f\u00ea Evd\u00ee, destana van \u015feran e. Ev destaneke \u015fop\u00ean xurt \u00ean \u00e7anda Kurd\u00ee n\u00ee\u015fan dide \u00fb di koka xwe ya Zerdu\u015ftiy\u00ea de israr dike. T\u00ea texm\u00eenkirin ku ev b\u00fbyer di sedsala 18\u2019an de qewimiye. Di nava \u00eeslam\u00ea de Zerdu\u015ftiyet\u00ee m\u00eena \u00e7andeke t\u00eako\u015fer \u00fb berxwedaniy\u00ea ye. Berxwedaniyeke resen a \u00e7anda Kurd e, li dij\u00ee biyan\u00eeb\u00fbn \u00fb xer\u00eebketin\u00ea. Elew\u00eetiya qels \u00fb xwe bi \u00eeslamiyet\u00ea nixumandiye \u00fb al\u00eegiriya Hz. El\u00ee dike. Pi\u015ft\u00ee Zerdu\u015ftiy\u00ea \u00e7anda Kurdan a her\u00ee t\u00eako\u015fer e, m\u00eena \u015e\u00eeatiya Kurd be. Li beramber\u00ee v\u00ea yek\u00ea, nemaze Kurd\u00ean Ba\u015f\u00fbr \u00ean n\u00eaz\u00ee de\u015ft\u00ea bi baweriya \u00eeslam\u00ea ya Sun\u00ee dibin xwed\u00ee karektereke hevkar \u00fb pa\u015fver\u00fb. Ev derdor\u00ean xwed\u00ee zihniyeta bazirgan- feodal \u00e7anda nif\u015f\u00ean xwe \u00eenkar dike. N\u00fbner\u00ean v\u00ea z\u00eehniyet\u00ea ku li her\u00eam\u00ean n\u00eaz\u00ee Urfa, M\u00eard\u00een \u00fb bajar\u00ea S\u00eart\u00ea di nava \u00eexaneteke super de ne. Pir bi awayek\u00ee seyir \u00fb ec\u00eab hevkar in \u00fb berjewendperestin. Kurd\u00ean di bin bandora \u00ceran\u00ea de h\u00eena k\u00eamtir xirab b\u00fbne. Cewher\u00ea xwe y\u00ea netew\u00ee h\u00eena bi awayek\u00ee otant\u00eek dipar\u00eazin.<\/p>\n<p>Y\u00ean Tirk- Kurd de ne. Ji \u015fer d\u00fbr in. Bi bandor B\u00eezansan j\u00ee pi\u015ftgiriya hev dikin \u00fb di nava t\u00eak\u00eeliy\u00ean dostane de ne. Xiristiyaniya Ermen\u00ee \u00fb Suryaniyan j\u00ee di v\u00ea yek\u00ea de roleke gir\u00eeng l\u00eestiye. \u015eer\u00ea Melazgir\u00ea y\u00ea 1071\u2019\u00ea, di cewher\u00ea xwe de \u015fereke ku xwe disp\u00eare \u00eet\u00eefaqa Kurd-Tirkan. Eger Siltan Alparslan xwe nespartib\u00fbya Kurdan p\u00eakan neb\u00fb bib\u00fbya xwed\u00ee serkeftin\u00ea. Di v\u00ea dem\u00ea de e\u015f\u00eer\u00ean Tirkmenan \u00ean di nava nif\u015f \u00fb \u00e7anda Kurd\u00ee ya bi cihb\u00fby\u00ee de, li as\u00eem\u00eelasyoneke gir\u00eeng rast hatiye. V\u00ea p\u00eavajoy\u00ea hetan\u00ee dawiya sedsala 19. dewam kir, bi komar\u00ea re berovaj\u00ee dageriya.<\/p>\n<p>Kurd\u00ean bi tevah\u00ee dikevin bin bandora \u00e7anda feodal a serdema nav\u00een, \u00e7end\u00een \u00e7\u00een\u00eeb\u00fby\u00eena feodal dij\u00een ew \u00e7end\u00ea di jiyana azad de pa\u015f ve dikevin. Koletiya feodal tim\u00ee li dij\u00ee azadiya e\u015f\u00eertiy\u00ea p\u00ea\u015f ketiye \u00fb di xer\u00eebketina zihn\u00ee de qonaxeke gir\u00eeng p\u00eak t\u00eene. Tev\u00ee gelek rew\u015fenb\u00eer\u00ean \u00eeslam\u00ea y\u00ean Kurd gihi\u015ftine j\u00ee, ji ber meyl\u00ean dewlet\u00ea y\u00ean hevkar nekar\u00eene bandoreke mayinde bikin. Di ser\u00ea pesindar \u00fb hevkar\u00ean dewlet\u00ea de \u00cedr\u00ees\u00ea Bedl\u00ees\u00ee t\u00ea. Li \u00c7ewlik\u00ea di hilbijartin\u00ean her\u00eam\u00ee y\u00ean her\u00ee daw\u00ee sala 2004\u2019an de komeke koka wan ter\u00eeqeta Neq\u015f\u00eebend\u00ee \u2013ter\u00eeqeta \u015e\u00eax Se\u00eed- diru\u015fmeke pir balk\u00ea\u015f q\u00ear\u00eeyane. \u201c\u00cedr\u00ees\u00ea Bedl\u00ees\u00ee li vir e, Yawuz Sel\u00eem li ku ye!\u201d mirov dikare li bend\u00ea be ku serokwez\u00eer Erdogan rola Yawuzek\u00ee duyem\u00een bil\u00eeze. Eger xiyaneta Neq\u015f\u00eebendiy\u00ea bi tevah\u00ee li Kurdistan\u00ea ney\u00ea nirxandin \u015fens\u00ea \u015fore\u015fa ron\u00eeb\u00fbn\u00ea n\u00eene.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Wexta ku em Kurdan \u00fb kom\u00ean din weke hindekayiyan bi nav dikin \u00fb Kurdistan\u00ea j\u00ee weke welat destn\u00ee\u015fan dikin, b\u00eaguman bi v\u00ea yek\u00ea re hindek zehmet\u00ee derdikevin hol\u00ea. Li erdn\u00eegariya Rojhilata nav\u00een t\u00eageha welat bi gelek away\u00ean ciyawaz t\u00ea destn\u00ee\u015fankirin. Eger em ji serdema nav\u00een dest p\u00ea bikin, p\u00eanasey\u00ean welat \u00ean li ser h\u00eem\u00ea [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":710,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-712","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analizen-hizri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/712","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=712"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/712\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":722,"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/712\/revisions\/722"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shermola.net\/ku\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}